महिला व बालविकास विभाग
विभाग प्रमुखाचे नाव: डॉ.कैलास घोडके
विभाग दूरध्वनी क्रमांक : 0712 2520123
क्षेत्र कामकाज :नागपूर ग्रामीण संपूर्ण जिल्हा
विभाग ई-मेल: icdszpnagpur@yahoo.co.in
एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना (ICDS) जिल्हा परिषद नागपूर
एकात्मिक बाल विकास सेवा योजना (ICDS) ही केंद्र पुरस्कृत योजना असून ती २ ऑक्टोबर १९७५ रोजी सुरू करण्यात आली. या योजनेची सुरुवात महाराष्ट्रातील धरणी (अमरावती) आणि धारावी (मुंबई) या दोन प्रकल्पांमध्ये प्रायोगिक तत्त्वावर करण्यात आली होती. या योजनेचा मुख्य उद्देश बालकांची पोषणस्थिती सुधारणे तसेच बालमृत्यू आणि कुपोषण कमी करणे हा आहे. नागपूर जिल्ह्यामध्ये एकूण २० बाल विकास प्रकल्प कार्यालये कार्यरत आहेत. त्यापैकी: १२ प्रकल्प ग्रामीण भागात, ०१ प्रकल्प आदिवासी भागात, ०७ प्रकल्प शहरी भागात आहेत. नागपूर जिल्ह्यात एकूण 3404मंजूर अंगणवाडी केंद्र असून ग्रामीण भागात त २२१२तर शहरी भागात ११९२ अंगणवाडी केंद्र कार्यरत आहेत.
ICDS योजनेअंतर्गत खालील सेवा पुरविल्या जातात
पूरक पोषण आहार. पूर्वप्राथमिक शिक्षण. पोषण व आरोग्य शिक्षण. लसीकरण. आरोग्य तपासणी. संदर्भ सेवा (रेफरल सेवा)
योजनेची उद्दिष्टे
० ते ६ वर्षे वयोगटातील बालकांची पोषण व आरोग्य स्थिती सुधारणे
बालकांच्या मानसिक, शारीरिक व सामाजिक विकासासाठी भक्कम पाया घालणे
बालमृत्यू, आजारपण, कुपोषण व शाळा गळतीचे प्रमाण कमी करणे
बालविकासासाठी विविध विभागांमध्ये धोरणात्मक व अंमलबजावणीतील प्रभावी समन्वय साधणे
सेवा वितरण प्रणाली
सेवा. . लक्ष्य गट. सेवा देणारे
(i) पूरक पोषण आहार. ६ वर्षांखालील बालके, गर्भवती व स्तनदा माता सेविका व मदतनीस
(ii) लसीकरण. ६ वर्षांखालील बालके, गर्भवती व स्तनदा माता. एएनएम / MO
(iii) आरोग्य तपासणी. ६ वर्षांखालील बालके, गर्भवती व स्तनदा माता. AWW / MO /ANM
(iv) संदर्भ सेवा. ६ वर्षांखालील बालके, गर्भवती व स्तनदा माता. अंगणवाडी सेविका /
एएनएम / वैद्यकीय अधिकारी
(v) पूर्वप्राथमिक शिक्षण. ३ ते ६ वर्षे वयोगटातील बालके. अंगणवाडी सेविका
(vi) पोषण व आरोग्य शिक्षण. १५ ते ४५ वर्षे वयोगटातील महिला. अंगणवाडी सेविका